เส้นเลือดในสมองตีบเกิดจากอะไร มีวิธีป้องกันอย่างไร

เส้นเลือดในสมองตีบ หรือที่มักเรียกว่า โรคหลอดเลือดสมองตีบ/สมองขาดเลือด (Ischemic Stroke) เกิดจากหลอดเลือดที่นำเลือดไปเลี้ยงสมอง ตีบหรือถูกลิ่มเลือดอุดตัน ทำให้สมองบริเวณนั้นได้รับออกซิเจนและสารอาหารไม่เพียงพอ หากปล่อยไว้นาน เซลล์สมองอาจเสียหายถาวรได้

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงที่พบบ่อย

1. ความดันโลหิตสูง
   เป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่สุด เพราะความดันสูงเรื้อรังสามารถทำลายผนังหลอดเลือดและเพิ่มโอกาสหลอดเลือดตีบหรืออุดตันได้
2. ไขมันในเลือดสูง
   โดยเฉพาะ LDL สูง สามารถทำให้เกิดการสะสมของคราบไขมันในผนังหลอดเลือด ส่งผลให้หลอดเลือดแคบลงและเพิ่มโอกาสเกิดลิ่มเลือด
3. เบาหวาน
   น้ำตาลในเลือดสูงเป็นเวลานานสามารถทำลายหลอดเลือด และผู้ที่เป็นเบาหวานมักมีปัจจัยเสี่ยงอื่นร่วมด้วย เช่น ความดันสูงและไขมันผิดปกติ
4. การสูบบุหรี่
   สารจากบุหรี่ทำลายหลอดเลือดและเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมอง
5. โรคหัวใจและหัวใจเต้นผิดจังหวะ เช่น Atrial Fibrillation (AF)
   ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะบางชนิดสามารถทำให้เกิดลิ่มเลือดในหัวใจ แล้วลิ่มเลือดหลุดไปอุดตันหลอดเลือดสมองได้
6. น้ำหนักเกิน ไม่ค่อยออกกำลังกาย และรับประทานอาหารไม่เหมาะสม
   ปัจจัยเหล่านี้สัมพันธ์กับความดันสูง ไขมันสูง และเบาหวาน ซึ่งล้วนเพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง

วิธีลดความเสี่ยงเส้นเลือดในสมองตีบ

1. ตรวจและควบคุมความดันโลหิต
ควรตรวจความดันเป็นประจำ เพราะความดันสูงมักไม่มีอาการ หากได้รับยาควรรับประทานตามแพทย์สั่งและไม่หยุดยาเอง

2. ควบคุมไขมันในเลือด
ตรวจระดับไขมันเป็นระยะ และปรับอาหาร โดยลดอาหารที่มีไขมันอิ่มตัว ไขมันทรานส์ และเพิ่มอาหารที่มีใยอาหาร เช่น ผัก ผลไม้ และธัญพืชไม่ขัดสี

3. ควบคุมระดับน้ำตาล
โดยเฉพาะผู้ที่เป็นเบาหวาน ควรตรวจและควบคุมระดับน้ำตาลตามแผนการรักษา

4. งดบุหรี่
การเลิกสูบบุหรี่ช่วยลดปัจจัยเสี่ยงต่อหลอดเลือดสมองได้

5. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
สำหรับผู้ใหญ่ แนวทางทั่วไปแนะนำกิจกรรมแอโรบิกระดับปานกลางประมาณ 150 นาทีต่อสัปดาห์ เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน หรือว่ายน้ำ โดยควรปรับตามสภาพร่างกายของแต่ละคน

6. ลดอาหารเค็มและควบคุมน้ำหนัก
การลดโซเดียมช่วยควบคุมความดัน และการรักษาน้ำหนักให้อยู่ในระดับเหมาะสมช่วยลดปัจจัยเสี่ยงหลายอย่างพร้อมกัน

7. จำกัดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
การดื่มมากเกินไปสามารถเพิ่มความดันและความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองได้

8. ตรวจสุขภาพเป็นระยะ
โดยเฉพาะความดัน ไขมัน น้ำตาล รวมถึงประเมินโรคหัวใจ หากมีใจสั่นหรือสงสัยภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ควรพบแพทย์

⚠️ หากมีอาการเหล่านี้ ต้องรีบไปโรงพยาบาล

อย่ารอดูอาการหากเกิดขึ้น แบบฉับพลัน เช่น

• หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว
• แขนหรือขาข้างหนึ่งอ่อนแรง/ชาฉับพลัน
• พูดไม่ชัด พูดไม่ได้ หรือฟังไม่เข้าใจ
• เดินเซ เสียการทรงตัว
• มองเห็นผิดปกติอย่างฉับพลัน
• ปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ

จำง่าย ๆ ด้วย B.E. F.A.S.T. — Balance, Eyes, Face, Arm, Speech, Time และควรโทร 1669 ในประเทศไทย เพื่อขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที เพราะการรักษาโรคหลอดเลือดสมองขึ้นอยู่กับเวลาอย่างมาก

ข้อสำคัญ: ไม่ควรซื้อ แอสไพริน มากินเพื่อป้องกันหรือรักษาอาการเอง เพราะโรคหลอดเลือดสมองไม่ได้เกิดจากลิ่มเลือดทุกกรณี และแพทย์ต้องประเมินก่อนว่าเหมาะสมหรือไม่